Inspirerende
projecten
Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit gemeente Geldermalsen
Inspirerende
projecten

In de gemeente Berg en Dal zijn in 2016/2017 plannen opgesteld voor de herbestemming van het vroegere gemeentehuis in Beek-Ubbergen. Deze plannen omvatten naast de herbestemming van de voormalige villa een tamelijk grootschalige nieuwbouw ten behoeve van woningen direct naast de villa.

Als gevolg van een burgerinitiatief in Beek-Ubbergen kwamen er stevige protesten tegen deze ontwikkeling vanuit de optiek dat de historische kwaliteit van de villalocatie en de plek in het dorp uitgangspunt diende te zijn in plaats van forse nieuwbouw. Ondanks het gegeven dat het bestemmingsplan een dergelijke ontwikkeling toeliet, heeft de gemeente uiteindelijk besloten dat het plan op zijn uitgangspunten diende te worden herzien. Daarom werd een klankbordgroep opgericht waarin naast vertegenwoordigers van het burgerinitiatief en de bevolking ook het Gelders Genootschap en de projectontwikkelaar opgenomen waren. De klankbordgroep werd voorgezeten door de wethouder RO en verder gefaciliteerd door de gemeente. Ook de projectontwikkelaar voor de locatie nam aan de vergaderingen deel.

Doel was te komen tot een gezamenlijk gedragen invulling van deze voor Beek-Ubbergen belangrijke locatie die én cultuurhistorisch verantwoord was én economisch haalbaar.

Na enkele vergaderingen waarin de stedenbouwkundige en cultuurhistorische aspecten van de plek werden besproken kwam een oplossingsrichting in beeld. Een architectenbureau was ingeschakeld om enkele massastudies uit te voeren, inclusief een architectuurbeeld. Deze studies gaven echter aanleiding voor discussies over de hoeveelheid bebouwing en de architectuurstijl, de wijze van herbestemming van de villa en de inrichting van de ruimte rondom de villa. Reden waarom de gemeente het Gelders Genootschap heeft gevraagd een beeldkwaliteitsplan voor de locatie op te stellen, aangevuld met aanbevelingen voor de architectuur. Qua beeldkwaliteitseisen gaat dit BKP behoorlijk ver, maar de gemeente wilde vooral helderheid en consensus over de wijze van invullen van deze plek.

Het BKP is voor commentaar aan de klankbordgroep voorgelegd en zijn waar mogelijk de reacties verwerkt.

Inmiddels heeft het College van B&W het BKP geaccepteerd en zal deze voorleggen aan de gemeenteraad in de hoop dat hierna de herontwikkeling van deze voor Beek-Ubbergen belangrijke locatie daadwerkelijk ter hand genomen kan worden.

Inspirerende
projecten Dorpskwaliteitsplan 
West Maas en Waal Herbestemming van het vroegere gemeentehuis in Beek-Ubbergen

Samen met Bureau SAB en de gemeente West Maas en Waal heeft het Gelders Genootschap een ‘dorpskwaliteitsplan’ opgesteld. Gelders Genootschap heeft daarbij haar expertise op het terrein van cultureel erfgoed en ruimtelijke kwaliteit ingebracht.

Eerst is de kern Beneden-Leeuwen als pilot uitgewerkt, In 2018 zijn de overige 7 kernen aan de beurt. Naar verwachting stelt de gemeenteraad het plan eind 2018 vast.

 

Integrale aanpak

De thema’s vanuit de Structuurvisie Dorpen 2025 – wonen, werken, verkeer en duurzaamheid – zijn in het plan meegenomen. Tegelijkertijd zijn bestaande ruimtelijke en cultuurhistorische kwaliteiten vastgelegd, die nu nog in sectoraal welstandsbeleid en cultuurhistorische inventarisaties zijn opgenomen. Het dorpskwaliteitsplan draagt hierdoor zowel elementen in zich van een omgevingsplan als een omgevingsvisie.

 

Versterken identiteit

Voor elk van de acht kernen van de gemeente West Maas en Waal geeft het dorpskwaliteitsplan aan hoe ruimtelijke initiatieven kunnen bijdragen aan het waarborgen en waar mogelijk versterken van de identiteiten van deze kernen. Dat gebeurt op een zeer beeldende en toegankelijke manier, zodat initiatiefnemers snel inzicht hebben in de geldende richtlijnen. Daarbij hoort ook een open en interactief proces, waarbij de gemeente en commissie ruimtelijke kwaliteit initiatiefnemers adviseren en begeleiden.

 

Nieuw instrument dat anticipeert op de omgevingswet

Het plan vervangt de huidige gemeentelijke welstandsnota en biedt tevens een samenhangend integraal beleidskader en een inspiratiebron voor de thema’s cultuurhistorie, ruimtelijke kwaliteit van de bebouwing en openbare ruimte. Het dorpskwaliteitsplan dient als uitnodigend kader voor het realiseren van nieuwe, ruimtelijke ontwikkelingen en legt een helder verband tussen kernkwaliteiten, ambities en stimulerende richtlijnen.

Met dit instrument anticipeert de gemeente West Maas en Waal op de komende Omgevingswet.

Historische bebouwing
Huissen

Als verbijzondering in de Gids Ruimtelijke Kwaliteit gemeente een aanvullende inventarisatie uitgevoerd in Huissen naar de nog aanwezige historische kwaliteit. Het merendeel van de vooroorlogse historische bebouwing in Huissen is tijdens de bombardementen van 1943 en 1944 verwoest.

 

Het in cultuurhistorisch opzicht waardevolle historische nederzettingspatroon is door de eeuwen echter nagenoeg onaangetast gebleven en vormt een belangrijke drager van de historische karakteristiek van Huissen. Het kleinschalige karakter van de bebouwing is steeds gehandhaafd en daarmee bleef de sfeer die kenmerkend is voor het historische deel bestaan. De bebouwing bestaat grotendeels uit wederopbouwpanden en enkele vooroorlogse panden. De historische begrenzingen zijn nog goed te herkennen in de Rijndijk (Stadsdam), de Stadswal, Achter de gracht en de Kloosterlaan (stadsgracht en burchtgracht) en de Walstraat en Doelenstraat (stadsmuur).

Met deze inventarisatie is in kaart gebracht waar de kwaliteiten nog aanwezig zijn, waar er verstoringen zijn opgetreden die op relatief eenvoudige wijze verholpen kunnen worden en enkele plekken die een grotere inspanning vragen om de kwaliteit terug te brengen. Dit heeft geleid tot aanbevelingen voor herstel van historische kwaliteiten.

 

Ten behoeve van het verhogen van de beeldkwaliteit in het centrum van Huissen zijn er voorbeeldschetsen gemaakt van panden met storende onderpuien en luifels e.d.

De hiervoor genoemde principes en de voorbeeldschetsen zijn bedoeld als stimulans om de historische kwaliteit in Huissen te bewaren, waar mogelijk te versterken en eventuele verstoringen te verhelpen. Zodat uiteindelijk de totale omgevingskwaliteit in Huissen op een hoger niveau komt.

 

In opdracht van de gemeente Geldermalsen is een Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit opgesteld. De Gids is tot stand gekomen na een zorgvuldig traject waarbij de gemeenteraad, ondernemers en burgers zijn betrokken. Zo is er in een vroeg stadium helderheid over de contouren van het nieuwe beleid ontstaan.

 

Integraal en uitnodigend

De Gids is veel meer dan een welstandsnota, het gaat om integraal beleid voor omgevingskwaliteit, waarbij ook cultuurhistorie, landschap en duurzaamheid een grote rol spelen. Daarmee is optimaal ingespeeld op de kwaliteiten en identiteiten van de gemeente Geldermalsen en is voor elk gebied beleid op maat gemaakt. De Gids legt hierbij een logisch verband tussen waarden, kernkwaliteiten, ambities en richtlijnen.

 

Er is gekozen voor een uitnodigende opzet: minder toetsingscriteria, meer ruimte voor initiatief. Daarnaast is veel met beeldmateriaal gewerkt, ter ondersteuning van de tekst. De Gids is zowel een toetsingskader voor kleinere plannen als stimulerend kader voor grotere opgaven. Hiermee is een goede balans ontstaan tussen vrijheid voor burgers en waarborgen van cultuurhistorische, landschappelijke en ruimtelijke kwaliteiten.

Inspirerende
projecten
Kernkwaliteiten Nationaal Landschap De Graafschap Gemeente Bronckhorst

Het noordelijke deel van de gemeente Bronckhorst maakt deel uit van Nationaal Landschap De Graafschap. Een van rijkswege aangewezen kleinschalig waardevol landschap van oeverwallen langs de IJssel, veel historie en een mozaïek van landgoederen en oude ontginningen. Ruimtelijke ontwikkelingen in het nationaal landschap zijn mogelijk, mits de kernkwaliteiten worden behouden en versterkt. Het ‘Ja, mits-principe’. De provincie Gelderland heeft deze kernkwaliteiten vastgelegd in de Omgevingsverordening Gelderland.

 

Kansen voor landschap én initiatiefnemers

Ook de gemeente Bronckhorst wil dit bijzondere landschap behouden en ontwikkelen en ziet hierbij een belangrijke rol voor de bewoners, initiatiefnemers en gebruikers van het gebied. De gemeente heeft daarom het Gelders Genootschap gevraagd de kernkwaliteiten verder te concretiseren en een werkwijze op te stellen. Dit is gedaan in samenwerking met de betrokken bewoners, organisaties en de gemeente.

 

De reeds op hoofdlijn vastgelegde kernkwaliteiten vormen het vertrekpunt. Voor de input van en afstemming met het gebied is een klankbordgroep met vertegenwoordigers uit het gebied ingesteld. Op basis van het landschapsontwikkelingsplan en de input vanuit de klankbordgroep zijn de kernkwaliteiten verder geconcretiseerd naar de kernkwaliteitenkaart en vertaald in ambities en bouwstenen voor het landschap. Zo geeft het kader aan hoe ruimtelijke ontwikkelingen kunnen bijdragen aan de kernkwaliteiten van het landschap. De kernkwaliteiten bieden zo kansen voor de initiatiefnemer en de omgeving.

 

Kwaliteit maak je samen

Het proces is belangrijk, immers kwaliteit maak je samen. Het stappenplan en het kader zelf geven de initiatiefnemer houvast bij de planvorming en de afweging zodat vooraf duidelijk is wat de ambities zijn voor het landschap en hoe de initiatiefnemer met een ruimtelijke ontwikkeling kan bijdragen aan de  kwaliteiten van het nationaal landschap.

"Voor een realistische kijk
op de impact van een windmolen in het landschap"

De Windkijker

Het plaatsen van windmolens in ons cultuurlandschap is noodzakelijk, maar geeft emotie. Dit is heel begrijpelijk. Windmolens hebben een grote impact op de omgeving en zijn moeilijk in te passen. Iedereen vormt zijn eigen beeld op basis van fotovisualisaties of met behulp van tekeningen in het platte vlak of 3D vlak. Maar het blijft lastig om je een beeld te vormen hoe het er straks echt uitziet vanaf jouw favoriete plek of vanuit jouw straat. Wat zien we eigenlijk en wat vinden wij ervan?

 

Het Gelders Genootschap heeft  is, in samenwerking met industrieel vormgever Henrik de Goffau, De Windkijker ontwikkeld. Met de Windkijker kan je het effect van een windmolen op een afstand tussen de 600 en 5000 meter vanaf elke willekeurige  plek bekijken. Met de windkijker is het mogelijk om ter plekke, in het veld, samen te kijken hoe het er straks uitziet. Het geeft een heel realistische weergave van het effect van windmolens in het landschap. Met het grote voordeel dat je er samen tegelijkertijd over praat. Soms valt het tegen, soms valt het mee. Zoals een gebruiker zei:

"De Windkijker is een goed middel om een gefundeerde mening te krijgen"

Inspirerende
projecten

 

Dynamische Ruimtelijke Kwaliteitskaart voor de Cleantech regio

De regio Stedendriehoek profileert zich als de Cleantech regio, wat betekent dat zij vol inzet op duurzaamheid. Het landschap tussen Apeldoorn, Deventer en Zutphen is bovendien bijzonder waardevol. Hier liggen fraaie landgoederen, stads- en dorpsgezichten, het rivierlandschap van de Gelderse IJssel en de flanken van de Veluwe. Midden door dit landschap loopt de A1. De snelweg zal in de komende jaren worden verbreed. Hierbij stellen de partijen zich onder andere de volgende twee vragen:

 

• Zijn er langs de A1 kansen voor energietransitie?

• En kunnen we het dan zo doen dat het landschap er fraaier van wordt?

 

Het Gelders Genootschap is samen met StudioD in opdracht van de gemeenten Apeldoorn en Voorst en de provincie Gelderland met deze vragen aan de slag gegaan. In werkateliers met vakmensen van Apeldoorn, Voorst, Deventer, Rijkswaterstaat en de provincie Gelderland is ontwerpend onderzocht wat de mogelijkheden zijn. Dit heeft geresulteerd in dynamische Ruimtelijke Kwaliteitskaart en een Toolbox.

 

Nieuwe gereedschap voor landschapsversterking en energietransitie

De kaart is dynamisch, omdat energietransitie sterk in ontwikkeling is, zowel wat betreft de techniek als wat betreft de vraag wat we passend vinden. De kaart is heel goed bruikbaar bij het voeren van de dialoog.

In de Toolbox zijn voor elk landschapstype gereedschappen voor landschapsversterking en energietransitie opgenomen. De Toolbox geeft inspiratie voor ontwerpopgaven, die kansen bieden om de ruimtelijk/landschappelijke structuur van de regio te versterken. Want hoe sterker de structuur, hoe groter de opnamecapaciteit voor energietransitie!