Toename advisering en begeleiding

Ontwikkelingen

De groei van de economie en de bouwproductie zette in het afgelopen verslagjaar door. De inkomsten stegen daardoor met ruim 14 % in 2018. Het aantal adviesaanvragen nam toe alsook nieuwe vragen om ondersteuning/begeleiding en extra werkzaamheden in het kader van projecten. Het aantal 1e adviesaanvragen, inclusief vooroverleg en herhalingen, steeg met ca. 4,5% t.o.v. 2017. Vooroverleg is in de gemeentelijke adviespraktijk niet meer weg te denken. Meer (vooroverleg)plannen werden geagendeerd in commissievergaderingen. In het 2-wekelijks planoverleg met Rijk, Provincie Gelderland en gemeenten werden meer monumentale onderwerpen geagendeerd en van advies voorzien.

Een fikse groei was ook te bespeuren in de vraag naar cultuurhistorische advisering, begeleiding en detachering. Met name op het gebied van (restauratie)begeleiding wisten gemeenten het Gelders Genootschap meer te vinden. Detachering van cultuurhistorische en landschappelijke expertise vond plaats in de gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Oldebroek en de Omgevingsdienst ODRA.

Opvallend groot was de toename van de vraag naar dynamische waardenstellingen met focus op duurzaamheid in de Achterhoek.

Het aandeel inkomsten uit projecten steeg met 19%. Ook buiten het reguliere adviesgebied heeft Gelders Genootschap haar werkzaamheden uitgebreid. Voor de provincie Limburg is het project landgoederenensembles in Zuid-Limburg uitgevoerd.

Om aan de toenemende adviesvraag vanuit gemeenten en andere instanties structureel te kunnen voldoen en om het vertrek van twee medewerkers te kunnen opvangen zijn nieuwe medewerkers en een trainee in dienst getreden.

2018 was een extreem jaar. Niet zozeer voor het Gelders Genootschap, maar wel voor het weer en het klimaat. De droogte- en warmterecords zijn verbroken en in het begin van het jaar kantelden vele vrachtwagens op de snelweg door de hevige storm. Duidelijker kan het niet zijn: er zijn grote transitieopgaven voor het gebruik en de inrichting van stad en land.

2018 was ook een jaar waarin alle gemeenten aan de slag waren met de Omgevingswet. Nieuwe instrumenten, nieuwe rollen, nieuwe werkwijzen en zelfs nieuwe attitudes worden verkend en ontwikkeld.

Eens in de 5 jaar herijkt het Gelders Genootschap het beleid voor de komende jaren. Een goede gewoonte, want het Gelders Genootschap loopt - ook op 99 jarige leeftijd - het liefst vooruit op de ontwikkelingen. In 2018 is het beleidsplan “Kwaliteit Verbinden” door het bestuur vastgesteld en gepresenteerd aan de leden tijdens de ALV in Winterswijk.

Het Gelders Genootschap is 100 jaar geleden opgericht met als missie “het instandhouden en bevorderen van de schoonheid van stad en land”. Streven naar schoonheid is altijd relevant, actueel en de moeite waard. En schoonheid is ook in deze veranderende tijd een blijvende kernwaarde. Net als ‘maatschappelijk betrokken’, ‘onafhankelijk’ en ‘deskundig’. Meer dan ooit is het van belang om de schijnbaar zachte waarden als ‘erfgoed’ en ‘ruimtelijke kwaliteit’ een stem en rol te geven in de zoektocht naar een nieuwe kwaliteitsbenadering.

Voor de komende jaren hebben we 4 speerpunten benoemd. Deze speerpunten worden als programma’s opgepakt.

 

‘Borgen van omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet’

De Omgevingswet gaat in 2021 van kracht en brengt nieuwe werkwijzen en nieuwe instrumenten met zich mee. Het Gelders Genootschap ondersteunt gemeenten bij het inrichten van integraal kwaliteitsbeleid, het formuleren van kernkwaliteiten en het inrichten van nieuwe werk- en adviesprocessen in de geest van de Omgevingswet.

 

‘Kwalitatieve energietransitie’

De overschakeling naar duurzame energie zal ons cultuurlandschap veranderen en aanpassingen vragen aan gebouwen. Het Gelders Genootschap zet zich in om deze aanpassingen te doen en te verbinden met kwaliteit.

 

‘Toekomstbestendig landschap’

Er is groeiende bezorgdheid over de aantasting van het landschap door veranderingen in de agrarische sector (o.a. vrijkomende bebouwing, krimp) en het vinden van ruimte voor energietransitie. Het Gelders Genootschap ontwikkelt tools om de kernkwaliteiten van het landschap te beschermen, te ontwikkelen en te verbeteren. Zowel beleidsmatig als aan de keukentafel.

 

‘Maatschappelijk verankeren van erfgoed’

Erfgoed, of dat nu beschermd is of niet, levert een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van de omgeving en vertegenwoordigt daarmee maatschappelijke waarde. Erfgoed inspireert, geeft richting, verbindt en is een drager van regionale identiteit. Het koesteren en ontwikkelen van deze waarde gebeurt in samenspraak met alle betrokken. Het Gelders Genootschap wil hierin een leidende rol: het project ‘Een nieuwe tijd’ is een goed voorbeeld (zie paragraaf 4.2).

 

Het gaat goed met het Gelders Genootschap, maar de toekomst is spannend. Er liggen vele uitdagingen op ons te wachten en er moet veel bedacht en uitgevonden worden. De komende twee jaar zijn voor het Gelders genootschap een heel belangrijke tijd van verandering en ontwikkeling.

Ontwikkelingen

Werken aan de speerpunten van het Beleidsplan 2018 – 2021

Ontwikkelingen

ISO-kwaliteitsmanagement

Het Gelders Genootschap is een ISO-gecertificeerde organisatie. Dit volgens de ISO-norm 9001-2015. Dat betekent dat er intern en met gemeenten afspraken gelden over kwaliteitsmanagement. Met het doel om voortdurend te monitoren, te meten en te leren zodat de dienstverlening voortdurend verbetert. Jaarlijks voert bureau KIWA een audit uit om te zien of we handelen conform de ISO-normen. Deze zijn weliswaar abstract, maar zijn vertaald in voor onze organisatie werkbare en efficiënte processen voor de dagelijkse praktijk van advisering en projectuitvoering. Managen van kwaliteit gaat over risicobeheersing, over inzicht in behoeften van klanten (context-analyse en klanttevredenheid) en over sturing op kwaliteit van de dienstverlening. Tevens zijn dit principes die ook ten grondslag liggen aan de koers van het Gelders Genootschap, vastgelegd in ‘Wendbaar Werken’ en in het Beleidsplan 2018-2021. ISO is daarmee geen doel op zich, maar vooral een nuttig instrument om de organisatie scherp te houden op de klantvraag en op de kwaliteit van de dienstverlening.

Bijeenkomsten

Ontwikkelingen

Lunchbijeenkomsten met bestuurders

Het Gelders Genootschap heeft in 2018 enkele lunchbijeenkomsten georganiseerd, waarbij in totaal 25 wethouders aanwezig waren. Vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen een goed moment om terug te blikken, maar vooral ook om vooruit te kijken. Hoe pakken gemeenten vraagstukken rondom omgevingskwaliteit op? Hoe kunnen wij gemeenten daarbij helpen?

 

Actuele ontwikkelingen

De dynamiek rondom omgevingskwaliteit kun je met éen term schetsen: transitie. En dat op vele terreinen: participatie, duurzame energie, herbestemming, herinrichting landschap, herijking cultuurhistorie. De nieuwe Omgevingswet en de daarmee gepaard gaande cultuurverandering is een sprekend voorbeeld. Gemeenten voeren regie op hoofdlijnen en de samenleving draagt zorg voor de uitvoering. Daarmee staan initiatieven voorop en niet de regels. Kern is dat een dergelijk initiatief bijdraagt aan omgevingskwaliteit. Voor het Gelders Genootschap wordt het speelveld complexer: meer belangen afwegen, meer participatie, globale regels.

 

Aandachtspunten

De Omgevingswet stelt gemeenten voor dilemma’s: enerzijds zoveel mogelijk ruimte bieden, anderzijds kaders stellen of regie voeren. Belangrijk is dan dat gemeenten kernkwaliteiten vastleggen. Participatie is te vaak een ideaalplaatje en doel op zichzelf. Bovendien zijn keuzes lastig, zeker als het gaat om gebiedskwaliteiten. Dan blijkt een regisseursrol door de gemeente onmisbaar. Duurzaamheid is prominent in alle gemeenten, maar botst vaak met ambities voor omgevingskwaliteit. Zie bijvoorbeeld discussies rondom windmolens of zonnevelden.

 

Positie Gelders Genootschap

Actuele vraagstukken bij gemeenten en opgaven voor het Gelders Genootschap sluiten prima op elkaar aan. Gemeenten waarderen onze rol als onafhankelijk en deskundig adviseur, zeker als onder de Omgevingswet regels globaler worden en afwegingen complexer. Het is dan zaak om ons eigen inhoudelijke verhaal te blijven uitdragen.

 

Excursie Commissies Ruimtelijke Kwaliteit

Eind oktober organiseerde Gelders Genootschap een excursie naar Den Bosch voor leden van Commissies Ruimtelijke Kwaliteit. Aanleiding was de gewijzigde samenstelling van de commissies per 1 oktober. Een goed moment om een ‘oude traditie’ weer op te pakken, om samen met commissieleden ter plekke interessante ontwikkelingen te bekijken op het gebied van architectuur, cultuurhistorie, landschap, transformatie en duurzaamheid.

 

Transformatie en innovatie

De dag startte met een inspirerend bezoek aan architectenbureau De Twee Snoeken, bekend van hun integrale aanpak en fraaie overheidsgebouwen, ook in Gelderland. Vervolgens was er aandacht voor recente inbreidingen in de historische binnenstad van Den Bosch en de transformatie van de Spoorzone aan de noordkant van het station. Onder andere werd het Paleiskwartier en het Infocentrum bezocht. Wat begin jaren ’90 vooral een rafelrand was, bleek inmiddels omgevormd tot een aantrekkelijk woon- en verblijfsgebied. De excursie werd afgesloten met een bezoek aan de herbestemde Petruskerk in Vught en een maaltijd in de Verkadefabriek. Bij die gelegenheid was er aandacht voor vertrekkende commissieleden in verband met het einde van hun zittingstermijn.

"Er komt een nieuw samenspel waarbij we meer uitgaan van inspiratie dan van regels"